Benutzer-Werkzeuge

Webseiten-Werkzeuge


wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert

Unterschiede

Hier werden die Unterschiede zwischen zwei Versionen der Seite angezeigt.

Link zu der Vergleichsansicht

Beide Seiten, vorherige ÜberarbeitungVorherige Überarbeitung
Nächste Überarbeitung
Vorherige Überarbeitung
wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert [2026/01/21 16:27] – [Ab 1500 (2 Titel)] Norbert Lüdtkewiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert [2026/02/14 19:35] (aktuell) – [Zeitleiste der Reiseanleitungen des 16. Jahrhunderts] Norbert Lüdtke
Zeile 14: Zeile 14:
  
 ^ [[liste_zeitleisten_listen|Zeitleisten]] ^ [[reisegenerationen|Jahrhundert]] ^^^^^^ [[liste_zeitleisten_listen#Literaturlisten|Literaturliste]] ... ^ ^ [[liste_zeitleisten_listen|Zeitleisten]] ^ [[reisegenerationen|Jahrhundert]] ^^^^^^ [[liste_zeitleisten_listen#Literaturlisten|Literaturliste]] ... ^
-^ [[Apodemik|Reiseanleitungen]] |  [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen#Im 15. Jahrhundert|15.]]  |  [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert|16.]]  |   [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert|17.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 18. Jahrhundert|18.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 19. Jahrhundert|19.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 20. Jahrhundert|20.]]  | [[literaturliste_reisekunst|Kunst des Reisens]] | +^ [[zeitleiste_reiseanleitungen|Reiseanleitungen]] |  [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen#Im 15. Jahrhundert|15.]]  |  [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert|16.]]  |   [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert|17.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 18. Jahrhundert|18.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 19. Jahrhundert|19.]]  |  [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 20. Jahrhundert|20.]]  | [[literaturliste_reisekunst|Kunst des Reisens]] | 
-| [[synopse_a|Synopse der Zeitleisten und Literaturlisten]] zu Reiseanleitungen, Reisesammlungen und Itineraren ||||||||+| [[synopse_a|Synopse der Zeitleisten und Literaturlisten]] zu [[Apodemik|Reiseanleitungen]][[reisesammlungen|Reisesammlungen]] und [[itinerar|Itineraren]] ||||||||
 ^ [[literaturliste_bibliographien#Bücher übers Reisen|Bibliographien]] | [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]] || [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10429651|Lüdde: Methodologie]] || [[https://www.jstor.org/stable/24007471|Monga: Taxonomy]] || [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb00045233|Stagl: Apodemiken]] | ^ [[literaturliste_bibliographien#Bücher übers Reisen|Bibliographien]] | [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]] || [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10429651|Lüdde: Methodologie]] || [[https://www.jstor.org/stable/24007471|Monga: Taxonomy]] || [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb00045233|Stagl: Apodemiken]] |
  
-===== Ab 1500 (Titel) =====+===== Ab 1500 (Titel) =====
  
   * **1505** ''Johannes Butzbach'' (1478-1516) schrieb 1505 das [[wiki:odeporicon|Odeporicon]], welches als erste Reisedichtung dieser neuen Gattung der [[wiki:hodoeporicon|Hodoeporica]] gilt und später auch als //Wanderbüchlein// veröffentlicht wurde.   * **1505** ''Johannes Butzbach'' (1478-1516) schrieb 1505 das [[wiki:odeporicon|Odeporicon]], welches als erste Reisedichtung dieser neuen Gattung der [[wiki:hodoeporicon|Hodoeporica]] gilt und später auch als //Wanderbüchlein// veröffentlicht wurde.
Zeile 35: Zeile 35:
   * **1536** ''Musculus, Wolfgang''\\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]   * **1536** ''Musculus, Wolfgang''\\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]
   * **1538** //Joachim Sterck van Ringelberg// (=Fortius Ringelbergius)\\ //Ioachimi Fortii Ringelbergii Andoverpiani Lvcvbrationes,//\\ uel potius absolutißima κυκλοπαιδεια: [kyklopaideia] : Atq[ue] haec omnia eo iudicio & ordine sunt tradita, ut uel vola cuiq[ue] meliorum literarum studioso satis ad summumn ingenij cultum esse poßint.\\ 698 [=732], [4] S. Basileae 1538: apud Bartholomaeum Westhemerum.\\ → Stagl: Apodemiken   * **1538** //Joachim Sterck van Ringelberg// (=Fortius Ringelbergius)\\ //Ioachimi Fortii Ringelbergii Andoverpiani Lvcvbrationes,//\\ uel potius absolutißima κυκλοπαιδεια: [kyklopaideia] : Atq[ue] haec omnia eo iudicio & ordine sunt tradita, ut uel vola cuiq[ue] meliorum literarum studioso satis ad summumn ingenij cultum esse poßint.\\ 698 [=732], [4] S. Basileae 1538: apud Bartholomaeum Westhemerum.\\ → Stagl: Apodemiken
 +    *// "κύκλος est circulus, quae figura est simplicissima et perfectissima simul: nam incipi potest ubicunque in illa et ubicunque cohaeret. Cyclopaedia itaque significat omnem doctrinarum scientiam inter se cohaerere; Encyclopaedia est institutio in illo circulo.”// (''Gesner'': Isagoge, 1774, i. 40; zit. nach 1911 Encyclopædia Britannica, Stichwort Encyclopaedia)
     * 1541: 796 S.     * 1541: 796 S.
   * **1540** ''Lilius Gregorius Giraldus'', 1479-1552\\ //Lilii Gregorii Gyraldi Ferrariensis, de re nautica libellus://\\ admiranda quadam & recondita eruditione refertus : nunc primum & natus & aeditus.\\ [6], 306 S. Basel 1540: Michael Isingrinius. VD16: G 2109 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11730693|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken   * **1540** ''Lilius Gregorius Giraldus'', 1479-1552\\ //Lilii Gregorii Gyraldi Ferrariensis, de re nautica libellus://\\ admiranda quadam & recondita eruditione refertus : nunc primum & natus & aeditus.\\ [6], 306 S. Basel 1540: Michael Isingrinius. VD16: G 2109 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11730693|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken
Zeile 42: Zeile 43:
   * **1549** ''Jacobi Bonjour''\\ //De Peregrinatione omnium aetatum//\\ in: ... Lucubrationum primitiae. Orationum lib. III. Commentarius in L. Paris 1549: L. Begatii.\\ → Monga: Hodoeporics   * **1549** ''Jacobi Bonjour''\\ //De Peregrinatione omnium aetatum//\\ in: ... Lucubrationum primitiae. Orationum lib. III. Commentarius in L. Paris 1549: L. Begatii.\\ → Monga: Hodoeporics
  
-===== Ab 1550 (15 Titel) =====+===== Ab 1550 (16 Titel) =====
  
   * **1551** ''Clenard, Nicolaus'', 1495-1542\\ //Peregrinationum ac de rebus Machometicis epistolae//\\ epistolae elegantissimae \\ 42 Bl. Lovanii 1551: apud Martin Rotarium. [[https://www.google.de/books/edition/Peregrinationum_ac_de_rebus_Machometicis/SHhUAAAAcAAJ?hl|Online]]   * **1551** ''Clenard, Nicolaus'', 1495-1542\\ //Peregrinationum ac de rebus Machometicis epistolae//\\ epistolae elegantissimae \\ 42 Bl. Lovanii 1551: apud Martin Rotarium. [[https://www.google.de/books/edition/Peregrinationum_ac_de_rebus_Machometicis/SHhUAAAAcAAJ?hl|Online]]
Zeile 48: Zeile 49:
       * ''Joaquim Chorao Lavajo''\\ //Itinéraire islamo-arabisant de Clénard,//\\ apport ibérique à un projet. Actas XVI Congreso UEAI. 1995.       * ''Joaquim Chorao Lavajo''\\ //Itinéraire islamo-arabisant de Clénard,//\\ apport ibérique à un projet. Actas XVI Congreso UEAI. 1995.
       * ''Frans M. Olbrechts'' \\ //Rond Niklaas Cleynaerts' reis naar Marokko en zijn verblijf te Fes//\\ S. 22-51 in: H. De Vocht et al. (Hg.): Nicolaus Clenardus. Uitgave van het museum Plantin-Moretus, Antwerpen 1942: De Sikkel       * ''Frans M. Olbrechts'' \\ //Rond Niklaas Cleynaerts' reis naar Marokko en zijn verblijf te Fes//\\ S. 22-51 in: H. De Vocht et al. (Hg.): Nicolaus Clenardus. Uitgave van het museum Plantin-Moretus, Antwerpen 1942: De Sikkel
-  * **1553** ''Thomas Wilson'', 1523/4–1581\\ //An Oration Deliberatiue//\\ Bl. 16r−17r in: //The Arte of Rhetorique for the use of all Suche as are Studious of Eloquence ...// 118 Bl. London 1585: George Robinson [[http://hdl.handle.net/1794/774|Online]]\\ → Art of Travel Database: London 1553 [1560], [1562], 1563, [1567], 1580, 1584, 1585+  * Ab **1552** veröffentlicht ''Charles Estienne'' den ersten französischen »[[wiki:reisefuehrer|Reiseführer]]« //La Guide des chemins de France// mit [[wiki:routen|Routen]], Kuriositäten, Denkmälern, [[wiki:herberge|Unterkünften]] auf 207 Seiten in strukturierter Form, 1586 ergänzend:**1553** ''Thomas Wilson'', 1523/4–1581\\ //An Oration Deliberatiue//\\ Bl. 16r−17r in: //The Arte of Rhetorique for the use of all Suche as are Studious of Eloquence ...// 118 Bl. London 1585: George Robinson [[http://hdl.handle.net/1794/774|Online]]\\ → Art of Travel Database: London 1553 [1560], [1562], 1563, [1567], 1580, 1584, 1585
   * **1554** ''Pedro de Medina'' circa 1493-circa 1567 \\ //L’arte del navegar, in la qual si contengono le regole, dechiarationi, secreti et avisi, alla bona navigatione necessarii.//\\ Composta per ... m. Pietro da Medina, & tradotta de lingua spagnola in volgar italiano, à beneficio, & vtilità de ciascadun nauigante\\ Pederzano, Giovanni Battista Pinzi, Aurelio, 1554 [[https://preserver.beic.it:443/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2744055   * **1554** ''Pedro de Medina'' circa 1493-circa 1567 \\ //L’arte del navegar, in la qual si contengono le regole, dechiarationi, secreti et avisi, alla bona navigatione necessarii.//\\ Composta per ... m. Pietro da Medina, & tradotta de lingua spagnola in volgar italiano, à beneficio, & vtilità de ciascadun nauigante\\ Pederzano, Giovanni Battista Pinzi, Aurelio, 1554 [[https://preserver.beic.it:443/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2744055
 |Online]] \\ Venise 1555:  G. Battista Pedrezano. |Online]] \\ Venise 1555:  G. Battista Pedrezano.
Zeile 66: Zeile 67:
     * ''Ernst Georg Kürz''\\ //Georgius Pictorius von Villingen : ein Arzt des 16. Jahrhunderts und seine Wissenschaft.//\\ 97 S. Freiburg 1895: Mohr. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11572439|Online]]     * ''Ernst Georg Kürz''\\ //Georgius Pictorius von Villingen : ein Arzt des 16. Jahrhunderts und seine Wissenschaft.//\\ 97 S. Freiburg 1895: Mohr. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11572439|Online]]
   * **1557** ''Jörg Wickram'' 1505−1560\\ // Das Rollwagenbüchlin//\\ Ein neüws, vor vnerhörts Büchlein darin[n]̄ vil guter schwe[n]ck vnd Historien begriffen werden, so man in schiffen vn[d]̄ auff den rollwegen ... erzellen mag ... widerum[m]̄ erneuwert vnn[d] gemeert ... Stattschreiber zu Burckheim ... 1557 s.l. 280 S. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb00070166|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken: s.l. 1555, Frankfurt 1590\\ Den Schwänken liegen reisetypische Situationen zugrunde, ihren Witz erhalten sie durch das närrische Verhalten der Reisenden. Im Hintergrund stehen also Vorstellungen des 'richtigen' Verhaltens.   * **1557** ''Jörg Wickram'' 1505−1560\\ // Das Rollwagenbüchlin//\\ Ein neüws, vor vnerhörts Büchlein darin[n]̄ vil guter schwe[n]ck vnd Historien begriffen werden, so man in schiffen vn[d]̄ auff den rollwegen ... erzellen mag ... widerum[m]̄ erneuwert vnn[d] gemeert ... Stattschreiber zu Burckheim ... 1557 s.l. 280 S. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb00070166|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken: s.l. 1555, Frankfurt 1590\\ Den Schwänken liegen reisetypische Situationen zugrunde, ihren Witz erhalten sie durch das närrische Verhalten der Reisenden. Im Hintergrund stehen also Vorstellungen des 'richtigen' Verhaltens.
-  * **1561** ''Guilhelmo Gratarolo'', 1516-1568\\ //De regimine iter agentium vel equitum,//\\ vel peditum, vel navi, vel curru seu rheda, &c. viatoribus & peregrinatoribus quibusque utilissimi libri duo : nunc primum editi / authore , philosopho & medico.\\ [7] Bl., 152 S., [1] Bl. Basileae 1561: [Nicolaus Brylinger] Argentorati 1563: Rihel [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11105950|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken: Basel 1561, Köln 1561, Straßburg 1563, Köln 1571, Nürnberg 1591 in: De arte peregrinandi+  * **1561** ''Guilhelmo Gratarolo'', 1516-1568 [= Wilhelm Gratorolo]\\ //De regimine iter agentium vel equitum,//\\ vel peditum, vel navi, vel curru seu rheda, &c. viatoribus & peregrinatoribus quibusque utilissimi libri duo : nunc primum editi / authore , philosopho & medico.\\ [7] Bl., 152 S., [1] Bl. Basileae 1561: [Nicolaus Brylinger] Argentorati 1563: Rihel [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11105950|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken: Basel 1561, Köln 1561, Straßburg 1563, Köln 1571, Nürnberg 1591 in: De arte peregrinandi
   * **1563** ''Gail, Jörg''\\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]   * **1563** ''Gail, Jörg''\\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]
   * **1565** ''Theodor Zwinger'', 1533-1588\\ //Peregrinationes inutilis//\\ Kapitel in: Theatrum vitae humanae, omnium fere eorum, quae in hominem cadere possunt, bonorum atque malorum exempla historica, ethicae philosophiae praeceptis accommodata, & in XIX libros digesta, comprehendens: ut non immerito historiae promptuarium, vitaeque humanae speculum nuncupari poßit. A Conrado Lycosthene iampridem inchoatum. Nunc vero Theodori Zvinggeri studio & labore, eo usque deductum, ut omnium ordinum hominibus ad vitam praeclare instituendam, maiorem in modum utile & iucundum sit futurum\\ 1428 S. Basel 1565, 1571, 1586-87, 1596, 1604: Johannes Oporinus.\\ → Art of Travel   * **1565** ''Theodor Zwinger'', 1533-1588\\ //Peregrinationes inutilis//\\ Kapitel in: Theatrum vitae humanae, omnium fere eorum, quae in hominem cadere possunt, bonorum atque malorum exempla historica, ethicae philosophiae praeceptis accommodata, & in XIX libros digesta, comprehendens: ut non immerito historiae promptuarium, vitaeque humanae speculum nuncupari poßit. A Conrado Lycosthene iampridem inchoatum. Nunc vero Theodori Zvinggeri studio & labore, eo usque deductum, ut omnium ordinum hominibus ad vitam praeclare instituendam, maiorem in modum utile & iucundum sit futurum\\ 1428 S. Basel 1565, 1571, 1586-87, 1596, 1604: Johannes Oporinus.\\ → Art of Travel
Zeile 77: Zeile 78:
   * **1570--71** ''William Cecil''\\ //Letter to Edward Manners, Earl of Rutland//\\ Manuskript\\ → Art of Travel Database   * **1570--71** ''William Cecil''\\ //Letter to Edward Manners, Earl of Rutland//\\ Manuskript\\ → Art of Travel Database
     * ''Sara Warneke''\\ //Appendix B: Memorial of instructions by William Cecil to the Earl of Rutland".//\\ S. 295 in: Images of the Educational Traveller in Early Modern England. Leiden 1995: Brill. [[https://doi.org/10.1163/9789004247123_014 |DOI]]      * ''Sara Warneke''\\ //Appendix B: Memorial of instructions by William Cecil to the Earl of Rutland".//\\ S. 295 in: Images of the Educational Traveller in Early Modern England. Leiden 1995: Brill. [[https://doi.org/10.1163/9789004247123_014 |DOI]] 
 +  * **1573** ''Georg von Mayr''\\ //Wegbüchlin der fürnemesten Wege unnd gebreuchlichsten Strassen, durch gantz Teutschlandt, Hungern, Böhem, Polen, Lüttaw, Schweden, Dennmarck, Moscovia, Niderland, Franckreich, Engelland, Italien, Hispanien und Portugal zu Raysen//\\ Sampt dem Bericht der Müntz- und Jarmärckt : Jetzt von newem gemert, und verbessert. Augspurg 1573: Philipp Ulhart. [16], 143, [17] Augspurg 1577/1596: Michael Mangen. Augspurg 1612: Franck. 1625 [[https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10916569|Online]]
   * **1573** ''Hubert Languet'', 1518--1581\\ //Huberti Langueti, viri clarissimi, Epistolae politicae et historicae//\\ scriptae quondam ad illustrem & generosum Philippum Sydnaeum, equitem anglum, illustrissimi pro-regis hyberniae filium, Vlissingensem gubernatorem fortissimum : in quibus variae rerum suo aeuo in Germania, Italia, Gallia, Belgio, Vngaria, Polonia, aliisque orbis christiani prouinciis pace, belloque gestarum, narrationes, consilia, & euentus describuntur : omnibus politicarum rerum & historiarum studiosis, consiliariis etiam principum & ad Reip. clauum sedentibus, maximè vtiles, ac necessariae : nunc verò primum publicis typis divulgatae\\ [24], 352 S. In officina Gulielmi Fitzeri, librarii angli, Francofurti, 1633 und Leiden 1646.\\ Briefe an ''Philip Sidney'' 1573-1580\\ → Stagl: Apodemiken: Brief VI vom 18.12.1573 enthält apodemische Inhalte.   * **1573** ''Hubert Languet'', 1518--1581\\ //Huberti Langueti, viri clarissimi, Epistolae politicae et historicae//\\ scriptae quondam ad illustrem & generosum Philippum Sydnaeum, equitem anglum, illustrissimi pro-regis hyberniae filium, Vlissingensem gubernatorem fortissimum : in quibus variae rerum suo aeuo in Germania, Italia, Gallia, Belgio, Vngaria, Polonia, aliisque orbis christiani prouinciis pace, belloque gestarum, narrationes, consilia, & euentus describuntur : omnibus politicarum rerum & historiarum studiosis, consiliariis etiam principum & ad Reip. clauum sedentibus, maximè vtiles, ac necessariae : nunc verò primum publicis typis divulgatae\\ [24], 352 S. In officina Gulielmi Fitzeri, librarii angli, Francofurti, 1633 und Leiden 1646.\\ Briefe an ''Philip Sidney'' 1573-1580\\ → Stagl: Apodemiken: Brief VI vom 18.12.1573 enthält apodemische Inhalte.
   * **1574** ''Hieronymus Turler'', um 1520–um 1602\\ //De [[wiki:peregrinus|Peregrinatione]] Et Agro Neapolitano// Libri II. Omnibus peregrinantibus utiles ac necessarii; ac in corum gratiam nunc primum editi. Argentorati: Iobinus [Straßburg]\\ → Stagl: Apodemiken:    * **1574** ''Hieronymus Turler'', um 1520–um 1602\\ //De [[wiki:peregrinus|Peregrinatione]] Et Agro Neapolitano// Libri II. Omnibus peregrinantibus utiles ac necessarii; ac in corum gratiam nunc primum editi. Argentorati: Iobinus [Straßburg]\\ → Stagl: Apodemiken: 
Zeile 82: Zeile 84:
     * 1591 Nürnberg\\ »Peregrinatio nihil aliud sit, quam labor invisendi & perlustrandi alienas terras, non a quibusvis, nec temere, sed ab idoneis suscipiendus.« übersetzt von Schudt: »Eine Reise soll nichts anderes sein als das Bestreben, die fremden Länder zu durchwandern und zu betrachten, und nicht von jedem Beliebigen aufs Geratewohl unternommen werden, sondern nur von solchen, die dafür wirklich geeignet sind«     * 1591 Nürnberg\\ »Peregrinatio nihil aliud sit, quam labor invisendi & perlustrandi alienas terras, non a quibusvis, nec temere, sed ab idoneis suscipiendus.« übersetzt von Schudt: »Eine Reise soll nichts anderes sein als das Bestreben, die fremden Länder zu durchwandern und zu betrachten, und nicht von jedem Beliebigen aufs Geratewohl unternommen werden, sondern nur von solchen, die dafür wirklich geeignet sind«
  
-===== Ab 1575 (42 Titel) =====+===== Ab 1575 (43 Titel) =====
  
   * **1575** ''Nathan Chytraeus''\\ //Hodoeporica sive itineraria,//\\ a diversis clariss. Doctissimisque viris, tum veteribus, tum recentioribus carmine conscripta. Item: epigrammata de praeclaris urbibus, studio nathanis chytraei poetae laureati, et professoris in academia Rostochiensi, publici, in gratiam doctae juventutis, et peregrinationum avidae, collecta\\ [Epigrammata De Praeclaris Urbibus]\\ 320 S. Francofurti ad Moen. 1575: Christian Egenolph. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11271252|Online]]\\ → Art of Travel, Stagl: Apodemiken. Inhalt:   * **1575** ''Nathan Chytraeus''\\ //Hodoeporica sive itineraria,//\\ a diversis clariss. Doctissimisque viris, tum veteribus, tum recentioribus carmine conscripta. Item: epigrammata de praeclaris urbibus, studio nathanis chytraei poetae laureati, et professoris in academia Rostochiensi, publici, in gratiam doctae juventutis, et peregrinationum avidae, collecta\\ [Epigrammata De Praeclaris Urbibus]\\ 320 S. Francofurti ad Moen. 1575: Christian Egenolph. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11271252|Online]]\\ → Art of Travel, Stagl: Apodemiken. Inhalt:
Zeile 111: Zeile 113:
     * 283-319 Ivl Caesaris Scaligeri Urbes Ad Divam Constantiam Rangoniam     * 283-319 Ivl Caesaris Scaligeri Urbes Ad Divam Constantiam Rangoniam
     * 320 Ianus Vitalis Panormitanus De Roma      * 320 Ianus Vitalis Panormitanus De Roma 
 +  * **1577** ''Daniel Wintzenberger''\\ Ein Naw || Reyse Büchlein || von der Stadt Dreßden aus || durch gantz Deudschlandt/ Einem || jeden der es wandern wil/ nottürff=||tig zu wissen/ #[et]c.|| Auch der Keyser/ Könige/ Chur || vnd Fürsten/ Geistlich vñ Weltlich/ Hoffe=||leger/ Desgleichen alle geschlecht der || Graffen in deutschlanden ... || wo ein || jeder gesessen/ #[et]c.|| Sampt einem Register ... || Durch || Daniel Wintzenberger/ weilandt || Churf.Säch.Postbereiter.|| Das Erste Theil.|| [48] Bl. Dresden 1577: Stöckel, Matthes d.Ä. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00019FCE00000000|Online]]
   * **1577** ''Theodor Zwinger'' (1533–1588) verwendet als Erster den Begriff 'Apodemik' in:   * **1577** ''Theodor Zwinger'' (1533–1588) verwendet als Erster den Begriff 'Apodemik' in:
     * //Methodus apodemica// in eorum gratiam, qui cum fructu in quocumque tandem vitae genere peregrinari cupiunt. 12 Bl., 400 S., 12 Bl., Basileae 1577: Eusebii Episcopii opera atque impensa. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11110953|Online]] \\ In Basel entwickelten ''Petrus Ramus'' (= Pierre de la Ramée, 1515–1572), ''Theodor Zwinger'' und ''Hugo Blotius'' 1568–1569 die Idee, das Reisen zu methodisieren. Das logische Konzept dazu stammte von Ramus, der es allerdings auf alle Wissensgebiete bezog.\\ → Art of Travel, Stagl: Apodemiken     * //Methodus apodemica// in eorum gratiam, qui cum fructu in quocumque tandem vitae genere peregrinari cupiunt. 12 Bl., 400 S., 12 Bl., Basileae 1577: Eusebii Episcopii opera atque impensa. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11110953|Online]] \\ In Basel entwickelten ''Petrus Ramus'' (= Pierre de la Ramée, 1515–1572), ''Theodor Zwinger'' und ''Hugo Blotius'' 1568–1569 die Idee, das Reisen zu methodisieren. Das logische Konzept dazu stammte von Ramus, der es allerdings auf alle Wissensgebiete bezog.\\ → Art of Travel, Stagl: Apodemiken
Zeile 118: Zeile 121:
     * ''Thomas Frangenberg''\\ //Chorographies of Florence: The Use of City Views and City Plans in the Sixteenth Century//\\ Imago Mundi 46 (1994) 41-64     * ''Thomas Frangenberg''\\ //Chorographies of Florence: The Use of City Views and City Plans in the Sixteenth Century//\\ Imago Mundi 46 (1994) 41-64
   * **1578** ''Justus Lipsius'' (1547–1636)\\ //De ratione cum fructu peregrinandi et praestertim in Italia//\\ Brief vom 03.04.1578 an ''Philippe de Lannoy'', der 1586 gedruckt und veröffentlicht wurde. ((Schudt schrieb 1959, dieser Brief sei erst 1631 gedruckt worden in Thomae Erpenii... de Peregrinatione Gallica utiliter instituenda tractatus. Item Brevis admodum totius Galliae descriptio : et Justi Lipsii... Epistola de peregrinatione Italica. apud Franciscum Hegerum, Lugduni Batavorum, 1631 )), basierend auf seinem Italienaufenthalt 1567 bis 1569.\\ Ziemlich praxisnah formuliert er die beiden Hauptziele des Reisens, nämlich erstens den größtmöglichen Nutzen für das weitere Leben daraus zu ziehen (utilitas) und zweitens die Annehmlichkeiten in der Fremde zu genießen (voluptas). Das beste Mittel dazu sei es, sich in ständigem engen Kontakt mit den Menschen des Gastlandes bestmöglich zu informieren: //»Hic quaerat ergo potius de moribus, legibus, facie cuiusque urbis, principibus, bellis, casibus, aut si quid alias eventuum illuc insigne annotandum …«,// eine Empfehlung, die nachfolgend von zahlreichen Autoren kopiert wurde.   * **1578** ''Justus Lipsius'' (1547–1636)\\ //De ratione cum fructu peregrinandi et praestertim in Italia//\\ Brief vom 03.04.1578 an ''Philippe de Lannoy'', der 1586 gedruckt und veröffentlicht wurde. ((Schudt schrieb 1959, dieser Brief sei erst 1631 gedruckt worden in Thomae Erpenii... de Peregrinatione Gallica utiliter instituenda tractatus. Item Brevis admodum totius Galliae descriptio : et Justi Lipsii... Epistola de peregrinatione Italica. apud Franciscum Hegerum, Lugduni Batavorum, 1631 )), basierend auf seinem Italienaufenthalt 1567 bis 1569.\\ Ziemlich praxisnah formuliert er die beiden Hauptziele des Reisens, nämlich erstens den größtmöglichen Nutzen für das weitere Leben daraus zu ziehen (utilitas) und zweitens die Annehmlichkeiten in der Fremde zu genießen (voluptas). Das beste Mittel dazu sei es, sich in ständigem engen Kontakt mit den Menschen des Gastlandes bestmöglich zu informieren: //»Hic quaerat ergo potius de moribus, legibus, facie cuiusque urbis, principibus, bellis, casibus, aut si quid alias eventuum illuc insigne annotandum …«,// eine Empfehlung, die nachfolgend von zahlreichen Autoren kopiert wurde.
 +  * **1579-80** ''Michael Freiherr von Aitzing''\\ //Itinerarium orbis christiani. = Itinerario di tutti i Paesi Christiani = Wegweiser des gantzen Christenthumbs = La Guide des chemins de tous les Pais de la Chrestienté.//\\ Antwerpen: Christophe Plantin? Köln: Frans Hogenberg? 1579-1580 [[https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb00016475|Online]]
     * **1586** ''Justus Lipsius ''\\ Epistola XXII Philippo Lanoyo, S. 53-65 ( 1, 22, 3) in: Epistolarum selectarum centuria prima.  [8] Bl., 254 S., [1] Bl. Antwerpen 1586: Christophorum Plantinum. Antwerpen 1605, Avignon 1609/1613, Leiden 1616. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11271179|Online]]\\ → Art of Travel, Monga: Hodoeporics, Stagl: Apodemiken verweist auf:     * **1586** ''Justus Lipsius ''\\ Epistola XXII Philippo Lanoyo, S. 53-65 ( 1, 22, 3) in: Epistolarum selectarum centuria prima.  [8] Bl., 254 S., [1] Bl. Antwerpen 1586: Christophorum Plantinum. Antwerpen 1605, Avignon 1609/1613, Leiden 1616. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11271179|Online]]\\ → Art of Travel, Monga: Hodoeporics, Stagl: Apodemiken verweist auf:
       *  Publikationen des Briefes bei Stradling 1592, Mieszkowski 1625, Erpenius 1631, Crenius 1699, Lackmann 1721. Außerdem bei Brun 1650.       *  Publikationen des Briefes bei Stradling 1592, Mieszkowski 1625, Erpenius 1631, Crenius 1699, Lackmann 1721. Außerdem bei Brun 1650.
Zeile 135: Zeile 139:
   * **1582** ''Vicar, Claude'' (O.F.M.)\\ //Petit discours de l'utilité des voyages ou pèlerinages,//\\ tiré de plusieurs passages de la sainte Escriture et autres autheurs, mis en lumière du commandement de la royne de France, par E. Maignan,.. \\ [27] Textseiten. (Paris) 1582: impr. de C. Roger. [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8700649m|Online]]    * **1582** ''Vicar, Claude'' (O.F.M.)\\ //Petit discours de l'utilité des voyages ou pèlerinages,//\\ tiré de plusieurs passages de la sainte Escriture et autres autheurs, mis en lumière du commandement de la royne de France, par E. Maignan,.. \\ [27] Textseiten. (Paris) 1582: impr. de C. Roger. [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8700649m|Online]] 
   * **1584** ''Roth, Franz Nicolaus''\\ //Bewehrtes Reißbuch deß Heiligen Lands// ... → [[zeitleiste_pilgerfahrten|Zeitleiste der Pilgerfahrten]]   * **1584** ''Roth, Franz Nicolaus''\\ //Bewehrtes Reißbuch deß Heiligen Lands// ... → [[zeitleiste_pilgerfahrten|Zeitleiste der Pilgerfahrten]]
 +  * **1586** //Nouuelle Guide des Chemins ... du Royaume de France. Plus Le chemin de Ierusalem, Romme, & autres lieux de la terre Saincte.//\\ 112 S. Paris 1586: Nicolas Bonfons.
 +    * ''Bonnerot, Jean'' (Hg.); ''Charles Estienne''\\ //La Guide des chemins de France de 1553.//\\ 536 S. (256 Faksimiles) Bibliogr. S. 505-532, 6 Karten. Index Paris 1935-1936: H. Champion. [Reprint 1978]
   * **1587** Forgách, Mihály\\ //Oratio de peregrinatione et ejus laudibus,//\\ cum ex insigni Argentoratensi quo ante missum fuerat in celeberrimam Witebergensem Academiam venisset … scripta.\\ Witebergae 1587: Zacharias Crato.   * **1587** Forgách, Mihály\\ //Oratio de peregrinatione et ejus laudibus,//\\ cum ex insigni Argentoratensi quo ante missum fuerat in celeberrimam Witebergensem Academiam venisset … scripta.\\ Witebergae 1587: Zacharias Crato.
     * ''Móré, T.''\\ //Az utazás laudatív ábrázolása Forgách Mihály wittenbergi beszédében// S. 111–124 in: Tóth, O. (Hg.): Studia moralia. Klasszika-filológiai és Ókortörténeti Tanszéke, Debrecen, 2014.      * ''Móré, T.''\\ //Az utazás laudatív ábrázolása Forgách Mihály wittenbergi beszédében// S. 111–124 in: Tóth, O. (Hg.): Studia moralia. Klasszika-filológiai és Ókortörténeti Tanszéke, Debrecen, 2014. 
Zeile 157: Zeile 163:
     * ''Philalethe Polytopiensi'' cive [i.e. ''Ortensio Landi'', 1512-1553]\\ //Forcianae quaestiones, in quibus varia Italorum ingenia explicantur, multa[que] alia scitu non indigna// → 1535     * ''Philalethe Polytopiensi'' cive [i.e. ''Ortensio Landi'', 1512-1553]\\ //Forcianae quaestiones, in quibus varia Italorum ingenia explicantur, multa[que] alia scitu non indigna// → 1535
   *  **1591** ''John Florio'' 1553?-1625\\ //Florios second frutes to be gathered of twelue trees,//\\ of diuers but delightsome tastes to the tongues of Italians and Englishmen. To which is annexed his Gardine of recreation yeelding six thousand Italian prouerbs.\\ [12], 205, [3]; [8], 48, 85-217, [3] S. London 1591: Printed [by T. Orwin] for Thomas Woodcock, dwelling at the Black-beare.\\ → Art of Travel   *  **1591** ''John Florio'' 1553?-1625\\ //Florios second frutes to be gathered of twelue trees,//\\ of diuers but delightsome tastes to the tongues of Italians and Englishmen. To which is annexed his Gardine of recreation yeelding six thousand Italian prouerbs.\\ [12], 205, [3]; [8], 48, 85-217, [3] S. London 1591: Printed [by T. Orwin] for Thomas Woodcock, dwelling at the Black-beare.\\ → Art of Travel
 +  * **1591** ''Théodore Turquet de Mayerne''\\ //Sommaire Description De La France, Allemagne, Italie & Espagne : Avec La Gvide Des Chemins pour aller & venir par les prouinces, & aux villes plus renommées des ces quatre regions ; A qouy est adiousté vn recueil des foires plus celebres presque de toute l'Europe ...//\\[12] Blätter, 311 S. [Genf] 1591: Jacques Stoer. Neuauflagen 1604. 1605. 1615.
   * **1592** ''Anonymus''\\ //Wegweiser vund Reisbuchlein aller vornembsten Strassen so durchs ganze Teutschlandt etc allen Reisern zu Roß vnd zu Fuß deßgleichen zu Wasser sehr nützlich//\\ Franckfurt 1592/1612 [Martini Lipenii Bibliotheca 1682]   * **1592** ''Anonymus''\\ //Wegweiser vund Reisbuchlein aller vornembsten Strassen so durchs ganze Teutschlandt etc allen Reisern zu Roß vnd zu Fuß deßgleichen zu Wasser sehr nützlich//\\ Franckfurt 1592/1612 [Martini Lipenii Bibliotheca 1682]
   * **1592** ''Nicolaus Reusner'', 1545-1602, ''Henricus Porsius'', ''Nathan Chytraeus'', ''Franciscus Koeckriz''\\ //Itinerarivm Totivs Orbis siue Opvs Peregrinationvm Variarvm : In VII. Classes distinctum: Historicum, Ethicum, Physicum, Geographicum ; Cum Avctario Et Orbis totius diuisione//\\ [24] Bl., 671, [1] S., [34] Bl., 82 S. Basileae 1592: Conrad Waldkirch [editio 2] VD16 R 1424 Enthält außerdem:\\    * **1592** ''Nicolaus Reusner'', 1545-1602, ''Henricus Porsius'', ''Nathan Chytraeus'', ''Franciscus Koeckriz''\\ //Itinerarivm Totivs Orbis siue Opvs Peregrinationvm Variarvm : In VII. Classes distinctum: Historicum, Ethicum, Physicum, Geographicum ; Cum Avctario Et Orbis totius diuisione//\\ [24] Bl., 671, [1] S., [34] Bl., 82 S. Basileae 1592: Conrad Waldkirch [editio 2] VD16 R 1424 Enthält außerdem:\\ 
wiki/zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert.1769012825.txt.gz · Zuletzt geändert: von Norbert Lüdtke